Havadaki Görünmez Yol: ILS

Havadaki Görünmez Yol: ILS

travel, vehicle, human

İnsanlar olarak ürettiğimiz birçok aracı, çoğunlukla kendi duyularımıza güvenerek kullanırız. Standart bir araba sürüyorsak, elbette görme duyumuzun yardımı gereklidir. Ya da bir vinç operatörüyseniz, aynı şekilde algılarınıza güvenmeniz gerekmekte. Bu tür bir konu için örnekleri istediğimiz kadar çoğaltabiliriz. Çünkü karada günlük hayatımızı sürdürürken konu ulaşım olduğunda, duyularımızın yetmediği durumlarda en fazla navigasyona ya da bazı arabalarda bulunan park sensörlerine güveniriz. Ancak havacılık sektörüne baktığımızda, işler tahmin edersiniz ki karadaki gibi yürümeyebiliyor. İşte bu yazının konusu olan ILS sistemine şimdi gelmiş bulunuyoruz. Arkanıza yaslanıp, sizin için derlediğim bu yazıyı keyifle okuyabilirsiniz.

ILS Neden Kullanılır?

Görselde olduğu gibi bu kadar net bir görüş alanı varsa, neden diğer taşıtlar gibi sadece görme duyumuzla uçağı kontrol etmiyoruz ki? Aslında bu soru bir bakıma mantıklı bir sorudur. Çünkü her ne kadar elektronik bir sisteme ihtiyaç olsa da, işi sağlama almak adına görerek uçuş yapmak daha faydalıdır. Fakat bildiğiniz üzere uçaklar her zaman böyle temiz bir havada, gündüz gözüyle uçmamakta.

cockpit, airplane, instruments
Tek motorlu bir uçağın seyir halindeyken kokpit görüntüsü.

Gece uçuşlarında, sisli havalarda, kısacası göz gözü görmediği zamanlarda ILS, pilotların adeta gözü olmaktadır. Üstelik kalkış yaptığınız yerde hava güzel ve açık olabilir. Ya ineceğiniz yerde alçak bulutlar varsa? İşte bu tarz durumlarda imdadınıza ILS yetişmektedir.

Peki Nedir Bu ILS?

Merdivenlerden gözünüz kapalı bir şekilde inmeniz gerektiğini söylesem, en güvenli şekilde nasıl inebilirdiniz? Elbette tırabzanlara tutunarak inmek, gözünüz kapalı olsa bile sizi büyük oranda sağlam bir şekilde indirecektir. Türkçe karşılığı “Aletli iniş sistemi” olan “Insturment Landing System” tam da bu amaca hizmet edebilmek için tasarlanmıştır. Elbette havada bir uçağın süzülebilmesi için gözle görülür elle tutulur bir yardımcı nesne yoktur. Fakat bu sorunu teknoloji ve biraz da mühendislik yardımıyla aşmış bulunmaktayız. Bu görünmeyen tırabzanlar, radyo vericilerinden yayınlanan sinyallerdir. Pilotlar bu sistemi kullanmak istedikleri zaman, uçaktaki ilgili alıcıyı havalimanının belirlediği frekans değerine ayarlamaları yeterlidir. Şimdi bu sistemi daha iyi anlayabilmek için detaylarına inelim.

Localizer

Karşımıza çıkan ilk teçhizat olarak görevi, pilota pistin tam olarak hangi istikamette olduğunu bildirmektir. Pist yüzeyinde yatay yönde ve iniş doğrultusunun tersi yönünde yayın yapmaktadır. “Ana uçuş ekranı” olarak bilinen Primary Flight Display (PFD) ara yüzünde bağlantı kurulduğu takdirde gözüken birtakım işaretlerle pilota pisti ortalaması için yardımcı olur.

Görselde görüleceği üzere kırmızı daire içindeki pembe işaret yatay düzlemde pistin uçağın hangi tarafında kaldığını göstermektedir. Verilen örnekte pembe işaret solda kalmış. Bu demektir ki, pist uçağın solundadır. Tam tersi eğer pembe nokta sağda olsaydı, pistin sağımızda olduğunu bilecektik. Neden ILS’den bahsederken pilotların gözü dediğimi yavaş yavaş kavramaya başladık değil mi? Dahası da var.

PFD - ILS
Primary Flight Display – Localizer

Glide – Path

Türkçe olarak ifade etmek gerekirse, “Süzülüş hattı belirleyici” diyebileceğimiz bu teçhizat ise düşey düzlemde uçağın doğru bir şekilde alçalmasını sağlamaktadır. Görüş alanımız kısıtlıysa localizer’la yalnızca yatay düzlemde doğru konuma geldikten sonra, glide-path ile de yüksekliğimizi ayarlamaktayız. Ayrıca inişe devam ederken alçalma işlemi bir anda olmamaktadır. Konforlu bir uçuş için alçalmanın oldukça yumuşak bir şekilde gerçekleşmesi gerekmektedir. Dolayısıyla glide-path vericisi havada görünmeyen ve genelde eğimi üç derece olan bir sinyal hattı oluşturur. Bu hatta kalmak için de elbette PFD’de yardımcı bir işaret mevcut.

Aynı şekilde görselde kırmızı daire içine alınan pembe işaret, bizim olması gereken yüksekliğin altında ya da üstünde olduğumuzu göstermektedir. Örnekte pembe işaret yukarıda kalmış, bu demek oluyor ki alçalma hattının altında seyretmekteyiz. Çözüm için aynı irtifada uçmaya devam ederek hattı yakalar ve bu hattı pembe işaret yardımıyla takip ederek güvenli bir alçalma sağlarız.

PFD - ILS
Primary Flight Display – Glide Path

Middle and Outer Marker Beacons

Yukarıda bahsettiğimiz üzere localizer ve glide-path hem yatayda hem düşeyde bize görünmez bir yol çizmektedir. Türkçe olarak “orta ve dış işaretçiler” diyebileceğimiz bu cihazlar ise, diğer iki görünmez hattı da dikine kesecek şekilde yayın yapmaktadır. Bu cihazların var olma sebebiyse alçalmakta olan pilotlara pistin başına ne kadar uzaklıkta olduklarını bildirmektir. Bu işaretçiler dış, orta ve iç olmak üzere üç tanedir. Sırasıyla pist başına olan mesafeleriyse 7240 metre, 1050 metre ve 15 metredir. Aşağıdaki görsel, tüm bu anlattıklarımın çizim halindeki canlandırmasıdır.

Instrument Landing System
Insturment Landing System (ILS) – Çalışma Prensibi

Sonuç Olarak

Her ne kadar iniş sırasında olan bitene odaklı bir yazı olsa da, uçaklarda görüş olmadan uçmayı sağlayan başka sistemler de bulunmaktadır. Örneğin, vücudumuzun dengesini sağlarken, iç kulaktaki denge organımızın yanında görme duyumuz da çok etkilidir. Herhangi bir gece uçuşunda pilotlar görme duyularından çok faydalanamazlar. Bu sebeple uçağın sağa mı, sola mı ya da öne mi, arkaya mı yatık olduğunu bilemeyeceklerinden -bilseler de yanlış algılama durumları olabilir- onların yerine bu bilgiyi gösteren cihazlar da mevcuttur. Milyon dolarlık uçağın yanında yüzlerce insanın can güvenliğinden sorumlu pilotlara yalnızca hislerine ve algılarına göre kullanacakları bir taşıt vermek bir hayli riskli olurdu elbette. Bir sonraki uçuşunuzda ineceğiniz yere doğru nazikçe alçalan uçağınızın görünmez bir yol üzerinde gittiğini bilmek heyecan verici olsa gerek. İyi uçuşlar!

Kaynakça

Wikipedia

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir