Ravinsonde Rasatları

Ravinsonde Rasatları

Ravinsonde Rasatları

“Ravinsonde Rasatları” – Eren GÜÇLÜER yazdı ve seslendirdi.

1920’li yıllarda Bureu ve Idrac isimli Fransız bilim insanları ile Moltchanov isimli Rus bilim insanı çeşitli atmosfer seviyelerindeki meteorolojik verileri radyo dalgaları yardımıyla toplamak adına bir cihaz üzerinde çalışmaya başladılar. Moltchanov, çalışmasını diğerlerinden bağımsız yürüttü. Bunun sonucunda, Moltchanov 1930 yılında ilk radiosonde cihazını geliştirmeyi başardı.

Ravinsonde Rasatları ve Radiosonde Cihazı

Ravinsonde rasatları, radiosonde adı verilen cihaz ve bir balon aracılığıyla atmosfere gönderilen rasat aletleri yardımıyla yapılır. Radiosonde cihazı, balonun içinde atmosferde yükselirken meteorolojik verileri istasyonlara iletir. Radiosonde cihazı; basınç, sıcaklık ve nem değerlerini ölçen sensörler içerir. Sensörler yardımıyla alınan veriler sistematik bir sıralamayla istasyonlara iletilir. Rüzgâr bilgileri ise radiosonde cihazının atmosferdeki konum değişimi sonucu elde edilen açı verileriyle değerlendirir. 

Ravinsonde kelimesi, atmosferde yüksekliğe bağlı olarak sıcaklık, nem, basınç ve rüzgâr verilerini ifade eder. Radiosonde kelimesi ise yine atmosferik yüksekliğe bağlı olarak sıcaklık, nem ve basınç verilerini ifade eder. Dikkat ettiyseniz aradaki tek fark rüzgâr. 

Ravinsonde Rasatlarında Uçuş Takımları

Uçuş takımlarına gelecek olursak, uçuş takımları; balon, radiosonde cihazı ve yardımcı birimlerden oluşur. Bu yardımcı birimler ise paraşüt, ışıklandırma birimi, radiosonde cihazını balona bağlayan sistem ve reflektörlerden oluşur. Peki, balonlar ne işe yarıyor? Balonların kullanılma amacı radiosonde cihazını atmosferde istenen yüksekliğe çıkarmaktır. Bu balonlar, lateks veya neopren adı verilen sentetik kauçuktan yapılır. Lateks balonlar, şişirildiklerinde neopren balonlara göre daha küresel bir görünüm kazanır. Bu da aşağı atmosferde daha süratli bir yükselme oranı anlamına geliyor. Neopren balonlar ise şişirildiğinde dikey gerilmeye müsaittir ve atmosfer boyunca yükselirken tepesi yassılaşır. Bunun sonucunda balon giderek yavaşlar. Bu yüzden neopren balonlar lateks balonlara oranla daha az yükselme oranına sahiptir. Ayrıca, neopren balonları rüzgârlı havalarda fırlatmak oldukça zordur.  Bununla birlikte, olumsuz hava şartları için geliştirilmiş özel balonlar da mevcuttur.

Balonlar, farklı hacim ve ağırlıklara sahip olabilir. Bu durum biraz da radiosonde cihazının ağırlığına bağlıdır. Genel olarak bir ravinsonde rasatı için 600 ila 1500 gramlık bir balon kullanılır. Ayrıca, ravinsonde rasatlarının 30 ila 35 kilometrelik bir yüksekliğe çıkabilmesi beklenir. Bu yüksekliğe ulaşabilmeleri için de balonların havadan daha hafif gazlarla şişirilmesi gerekir. Hidrojen ve helyum yaygın kullanılan gazlardır. Bununla birlikte, hidrojen gazı ucuz olması sebebiyle daha yaygındır. Fakat bir dezavantajı vardır o da yüksek parlama oranına sahip olmasıdır.. Bu durum belli ölçüde güvenlik riski oluşturmaktadır.

Uçuşa Yardımcı Cihazlar

Gelin, biraz da ravinsonde rasatları uçuşuna yardımcı birimlerinden konuşalım. Yardımcı birimler, uçuşun güvenli bir şekilde gerçekleşebilmesi için kullanılır. Mesela paraşütler… Meteorolojik istasyonlar şehir merkezlerine yakın bölgelerde bulunur. Bu durum, can ve mal güvenliği riskini düşündürmektedir. Çünkü balon patladıktan sonra serbest düşüşe geçecektir. Yerleşim yerlerimde hasar oluşmaması için paraşüt kullanılır. İlaveten, görülebilmesi açısından bu paraşütlerin parlak renkte olmasında fayda vardır. 

Gelelim ışıklandırma birimlerine. Antenin, uçuş başlarken, manuel olarak radiosondeye kilitlenmesi gereken sistemlerde, gece fırlatmalarında, ışıklandırma birimi kullanılır. Salıvermenin 5. dakikasına kadar, ışıklandırma birimi gece şartlarında operatöre büyük kolaylık sağlamaktadır.

Meteorolojik Sensörler

Dilerseniz biraz da meteorolojik sensörlerden bahsedelim. Radiosonde cihazındaki sensörlerin basınç, sıcaklık ve nem değerlerini ölçtüğünü yazımın önceki kısımlarında dile getirmiştim. Bu sensörler fabrikalarda kalibre edilir. Kalibrasyon değerleri uçuştan önce mutlaka kontrol edilmelidir. Böylece, salıverme öncesinde radiosonde parçalarının uygun şekilde çalışıp çalışmadığı kontrol edilmiş olur.

Basınç sensörü, uçuşun başından balonun patlamasına kadar geçen sürede, yüksekliğin bir fonksiyonu olarak basınç değerlerini ölçer. Bu sensör, genellikle içi boşaltılmış bir anaroid barometredir. Sensör, basınçtaki değişmelerde esneyen bir parça içerir. Parçadaki esneme, basınçta meydana gelen değişiklikle orantılıdır. Esnemedeki bu değişiklik kapasidans olarak ya da bir elektronik düzeneği dengeleyecek denge voltajı olarak rapor edilir. Buradan şu anlam çıkmaktadır: Basınçtaki değişim bir barometre tarafından, barometrenin basınca duyarlı parçası tarafından algılanır ve bir takım elektronik birimler tarafından elektrik akımına çevrilir. Bu şekilde, basınç bilgilerine ait sinyaller elde edilmiş olur. Basınç sensörleri genellikle +50 °C ve -90 °C arasındaki sıcaklık değerlerindeki basınç değerlerini ölçmek üzere tasarlanmışlardır.

Sıcaklık sensörü, uçuşun başlangıcından balonun patlamasına kadar geçen sürede, yüksekliğin bir fonksiyonu olarak sıcaklık değerlerini ölçer. Bu sensör, rezistans ve kapasitanstaki meydana gelen sıcaklık değişimlerini sinyale çevirir. Tüm bunlara ek olarak, sıcaklık sensörleri kısa ve uzun boylu radyasyonlardan etkilenebilir. 

Nem sensörü, uçuşun başlangıcından balonun patlamasına kadar geçen sürede, yüksekliğin bir fonksiyonu olarak nem değerlerini ölçer. Günümüz radiosondelerinde, nem sensörü olarak karbon elemente ve ince zar kapasitansına sahip elektriksel sensörler kullanılmaktadır.

Ravinsonde Rasatları
Ravinsonde Rasatları: Sonuç

Rasatlarının temel amacı hava tahmini ve analizidir. Ravinsonde rasatları, günümüzde sayısal hava tahmin modellerinin oluşturulmasındaki başrol oyuncusudur, söylesem yalan olmaz. Zira, radiosonde cihazları tarafından alınan veriler ışığında jeopotansiyel yükseklik ve atmosferin çeşitli seviyelerine ait sıcaklık haritaları çıkarılabilir. İlaveten, sivil ve askeri havacılıkta her türlü havacılık amacı için bu rasatlar çok büyük önem arz eder.Bu rasatlar ne kadar kaliteli olursa yapılacak tahminler ve analizler de o kadar tutarlı ve kaliteli olacaktır. Bu da teknolojinin ilerlemesiyle mümkün. Dilerseniz bu ilerlemeye birlikte tanıklık edelim, gelişmeleri birlikte takip edelim.

Teknolojiyle kalın, bizimle kalın!

Kaynakça

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir